Με την υπ’ αριθμ. πρωτ. 64376/16.10.2024 Απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης συστήθηκε Ομάδα Εργασίας με αντικείμενο την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου υπό την προεδρία του γράφοντος. Η Ομάδα, αποτελούμενη από καθηγητές Πανεπιστημίου, δικαστές, δικηγόρους και συμβολαιογράφους, εργάσθηκε εντατικά επί πολλούς μήνες και στις 2 Δεκεμβρίου 2025 παρέδωσε το έργο της, ήτοι ένα σχέδιο νόμου για τον εκσυγχρονισμό του κληρονομικού δικαίου του Αστικού Κώδικα. Τις επόμενες ημέρες το νομοσχέδιο θα τεθεί σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση. Με πρωτοβουλία του Πρύτανη του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, του Κοσμήτορα της Νομικής Σχολής και της Προέδρου της Ένωσης Αστικολόγων οργανώθηκε την Τετάρτη, 14 Ιανουαρίου 2026, στη Μεγάλη Αίθουσα του Πανεπιστημίου Αθηνών, εκδήλωση με τίτλο «Προς ένα νέο Κληρονομικό Δίκαιο» και σκοπό την παρουσίαση του σχεδίου νόμου για το κληρονομικό δίκαιο και των προτεινόμενων με αυτό νέων ρυθμίσεων. Το παρόν κείμενο αποτελεί την ομιλία του γράφοντος στην παραπάνω εκδήλωση.

Στην Γνωμοδότηση εξετάζεται το χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας αποποίησης κληρονομίας κατά την ΑΚ 1847 παρ. 1, καθώς και το ζήτημα της ακύρωσης της πλασματικής αποδοχής της κληρονομίας λόγω πλάνης περί το δίκαιο σύμφωνα με το άρθρο 1857 παρ. 2 ΑΚ. Συγκεκριμένα, αναλύεται: α) η έναρξη της προθεσμίας προς αποποίηση της κληρονομίας στην περίπτωση όπου ο προσωρινά καλούμενος στην κληρονομία δεν γνωρίζει από νομική πλάνη ότι καλείται σε αυτήν και β) η νομική αντιμετώπιση της περίπτωσης κατά την οποία ο καλούμενος στην κληρονομία γνωρίζει μεν ότι καλείται στην κληρονομία, αλλά από πλάνη του περί το δίκαιο αγνοεί την ύπαρξη προθεσμίας προς αποποίηση και τις συνέπειες παρέλευσης άπρακτης της προθεσμίας αυτής, ήτοι την πλασματική αποδοχή της κληρονομίας (ΑΚ 1850 εδ. β΄).

Διαδικασία λύσης του γάμου με συναινετικό διαζύγιο σύμφωνα με το άρθρο 1441 ΑΚ, όπως αυτό ισχύει σήμερα (μετά τον Ν. 4509/2017). Η πριν από τον θάνατο ενός από τους συζύγους συμβολαιογραφική επικύρωση της συμφωνίας λύσης του μεταξύ τους γάμου ομοιάζει έντονα με την νομική κατάσταση που δημιουργείται με την έγερση αγωγής διαζυγίου για βάσιμο λόγο και επιφέρει ως εκ τούτου αποκλεισμό του κληρονομικού δικαιώματος του επιζώντος συζύγου κατ’ αναλογική εφαρμογή του άρθρου 1822 ΑΚ.

Αντικείμενο της κληροδοσίας μπορεί να αποτελέσει κάθε παροχή αποτιμητή σε χρήμα. Καθολική κληροδοσία επιτρέπεται μόνο υπό τη μορφή της ενοχικής κληροδοσίας του άρθρου 1995 ΑΚ. Τύχη (μεμονωμένης) εμπράγματης κληροδοσίας όταν το εναπομένον ενεργητικό δεν επαρκεί για την ικανοποίηση των κληρονομικών δανειστών. Σε μια τέτοια περίπτωση εφαρμόζεται αναλογικά το άρθρ. 1901 εδ. β΄ ΑΚ.

Ο ορισμός εκτελεστή διαθήκης με διαχειριστική εξουσία σε περιουσία περιερχόμενη σε δικαιοπρακτικά ανίκανο πρόσωπο έχει ως συνέπεια αφενός ότι η περιουσία του ανικάνου έχει δύο διαχειριστές (τον νόμιμο αντιπρόσωπό του και τον εκτελεστή διαθήκης), αφετέρου ότι αυτοί ενεργούν υπό διαφορετικούς κανόνες: τους αυστηρούς κανόνες διαχείρισης που επιβάλλονται από τον νόμο στον νόμιμο αντιπρόσωπο και τους (πιθανόν) πολύ χαλαρούς κανόνες που ορίζει ο διαθέτης για τον εκτελεστή διαθήκης. Προτείνεται η εναρμόνιση των κανόνων διαχείρισης του εκτελεστή διαθήκης με εκείνους που διέπουν τη διαχείριση εκ μέρους του νόμιμου αντιπροσώπου προς τον σκοπό προστασίας του δικαιοπρακτικά ανίκανου προσώπου.

Η κατάλειψη ορισμένου αριθμού ή ποσοστού μετοχών σε καθέναν εκ των κληροδόχων δεν αποτελεί εγκατάσταση στο ίδιο αντικείμενο (με αποτέλεσμα τη σύσταση κοινού κληροδοτήματος), αλλά σύσταση πλειόνων αυτοτελών κληροδοσιών. Αν εκπέσει για οποιονδήποτε λόγο κάποιος από τους αυτοτελείς κληροδόχους, π.χ. λόγω αποποίησης, οι καταλειφθείσες σε αυτόν μετοχές περιέρχονται στον βεβαρημένο (ΑΚ 1981).