Άρειος Πάγος 2/2025 (Ολομέλεια) (Ποιν.)

Αμνηστία. Ειδική παραγραφή. Κριτήρια διακρίσεως των διατάξεων διά των οποίων εισάγεται γνήσια ειδική παραγραφή από τις «κρυπτοαμνηστευτικές» διατάξεις.

Με επιχείρημα εξ αντιδιαστολής εκ του άρ. 27 παρ. 2 εδ. γ΄ περ. γ΄ του Ν. 4938/2022 (ΚΟΔΚΔΛ) συνάγεται ότι, όταν Τμήμα του Αρείου Πάγου καταφάσκει την αντισυνταγματικότητα νόμου, η υπόθεση παραπέμπεται προς κρίση από την Ολομέλεια του Δικαστηρίου. – Ενόψει της αρχής της διάκρισης των εξουσιών (άρ. 26 Σ.), ο διάχυτος δικαστικός έλεγχος συνταγματικότητας των νόμων (άρ. 93 παρ. 4 Σ.) θα πρέπει να ασκείται με φειδώ και σύνεση. – Η αμνηστία (άρ. 47 παρ. 3 και 4 Σ.) συνιστά πολιτειακή πράξη που οδηγεί σε αναδρομική εξάλειψη του αξιοποίνου ήδη τελεσθέντος εγκλήματος, με συνέπεια το απαράδεκτο της δίωξης, την οριστική παύση των ασκηθεισών ποινικών διώξεων και την αναδρομική εξαφάνιση των τυχόν εκδοθεισών καταδικαστικών αποφάσεων. – Η αμνήστευση αφορά μόνο σε «πολιτικά εγκλήματα», άλλως αποτελεί παραβίαση της αρχής της διάκρισης των εξουσιών. – Η παραγραφή επιφέρει την εξάλειψη του αξιοποίνου της πράξης εκ της παρόδου ορισμένου χρόνου που ορίζεται στο νόμο (άρ. 111 επ. ΠΚ) και την οριστική παύση της ποινικής δίωξης (άρ. 310 παρ. 1 περ. β΄ και 368 περ. β΄ ΚΠΔ), χωρίς να άγει σε αναδρομική εξάλειψη του αξιοποίνου. – Εν αντιθέσει με την αμνηστία η παραγραφή δεν θεσπίζεται εκ των υστέρων για την κατάργηση των ποινικών συνεπειών ήδη διαπραχθέντων εγκλημάτων αλλά αφορά απροσώπως στην πράξη. – Ο θεσμός της ειδικής παραγραφής αποτελεί λόγο εξάλειψης του αξιόποινου ο οποίος δεν κατοχυρώνεται νομοθετικά, αλλά γίνεται δεκτός στην νομολογία και στην θεωρία ως αυτοτελής θεσμός μεταξύ της αμνηστίας και της παραγραφής. – Η ειδική παραγραφή διαφέρει από την αμνηστία, καθώς α) θεσπίζεται μόνο στο πλαίσιο άσκησης της αντεγκληματικής πολιτικής, με στόχο την αποσυμφόρηση των δικαστηρίων και των φυλακών, και ευρύτερα την ελάφρυνση της ποινικής δικαιοσύνης, β) χορηγείται και για κοινά εγκλήματα, γ) θεσπίζεται για κατηγορίες εγκλημάτων που ορίζονται με γενικά κριτήρια, σε αντίθεση με την αμνηστία που χορηγείται για εγκλήματα που προσδιορίζονται βάσει των ιδιοτήτων των δραστών ή των στόχων τελέσεως της πράξης, δ) εξαλείφει υπό όρους το αξιόποινο, ενώ η αμνηστία εξαφανίζει αναδρομικά και οριστικά το αξιόποινο, και ε) μπορεί να οδηγήσει σε εξάλειψη του αξιοποίνου μόνο όταν δεν υπάρχει αμετάκλητη καταδίκη. – Τα δικαστήρια, κατά τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, ελέγχουν εάν σε συγκεκριμένη νομοθετική διάταξη η οποία θεσπίζει ειδική παραγραφή υποκρύπτεται αμνηστία, ανεξαρτήτως του νομικού χαρακτηρισμού που δόθηκε από τον νομοθέτη, δοθέντος ότι πρόκειται για ζήτημα νομικό. – Αναιρείται η προσβαλλομένη απόφαση διά της οποίας έπαυσε οριστικά η ποινική δίωξη των κατηγορουμένων για τα αποδιδόμενα αδικήματα, κατ’ εφαρμογήν του άρ. 67 του Ν. 4735/2020, το οποίο θεωρήθηκε ότι εισάγει ειδική παραγραφή, καθώς σύμφωνα με την άποψη της πλειοψηφίας της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, η ανωτέρω διάταξη, μέσω της οποίας εξαλείφεται αναδρομικά το αξιόποινο των πράξεων αιρετών και υπαλλήλων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης α΄ και β΄ βαθμού που αφορούν σε πληρωμές ενταλμάτων έως τις 31.7.2019, οι οποίες διενεργήθηκαν κατόπιν ελέγχων των Υπηρεσιών Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΥΔΕ) και του Ελεγκτικού Συνεδρίου, αποτελεί κατ’ ουσίαν αντισυνταγματική νομοθετική ρύθμιση ως «κρυπτοαμνηστευτική», καθόσον η άρση του αξιοποίνου αφορά σε ορισμένη κατηγορία προσώπων, σχετίζεται άμεσα με τις ιδιότητές τους, και δεν εξυπηρετεί σκοπούς αντεγκληματικής ή σωφρονιστικής πολιτικής· κατά την γνώμη της μειοψηφίας, η επιλογή του νομοθέτη ανάμεσα στους θεσμούς της αμνηστίας και της ειδικής παραγραφής εναπόκειται στην κρίση του και αποτελεί ανέλεγκτο πολιτικό ζήτημα και όχι νομικό, ενώ εν πάση περιπτώσει η αίτηση αναιρέσεως θα πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη, από την στιγμή που το δικάσαν δικαστήριο εφήρμοσε διάταξη μη αντικείμενη στο Σύνταγμα, δεδομένου ότι το άρ. 67 του Ν. 4735/2020 θεσπίζει ειδική παραγραφή, εφόσον δεν συνιστά «φωτογραφική» διάταξη, αλλά αφορά αδιακρίτως σε μια ευρύτατη κατηγορία υπαλλήλων, περιλαμβάνει όλα τα σχετικά αδικήματα που φέρεται ότι έχουν τελεσθεί πριν την 31.7.2019 χωρίς να προβλέπει χρόνο έναρξης της παραγραφής, και, εν γένει, η θέσπιση καθεστώτος εξαλείψεως του αξιοποίνου για συγκεκριμένη κατηγορία αδικημάτων δεν έχει κριθεί στο παρελθόν ως αντισυνταγματική.

Διαβάστε περισσότερα στο poinikachronika.gr και στην Π.Ν. Σάκκουλας Library.